Weinig boeken hebben zoveel christenen van hun geloof gebracht als On the Origin of Species van Charles Darwin, wiens tweehonderdste geboortedag vandaag wordt herdacht. Darwin zei dat de soorten niet onveranderlijk door God geschapen waren, maar zich in de loop van miljoenen jaren geleidelijk ontwikkeld hadden. Christenen reageerden verschrikt. Darwins leer zou leiden tot atheïsme, revolutie en zedeloosheid.

In Engeland viel de hofprediker van koningin Victoria, Stopford Brooke, van zijn geloof. In 1880 verliet hij de Anglicaanse kerk, omdat hij na lezing van de boeken van Darwin niet meer in wonderen geloven kon. Leslie Stephen, de vader van de schrijfster Virginia Woolf, ging dezelfde weg. Hij vond de zondvloed een verzinsel en wilde niet veinzen dat Noach in de ark gezeten had, en ontdeed zich van zijn priesterkleed. Samuel Butler, telg uit een geslacht van anglicaanse geestelijken en voorbestemd om dienaar van de Anglicaanse Kerk te worden, verloor zijn geloof in een persoonlijke God na lezing van On the Origin of Species.

Het indrukwekkendst was de geloofsafval van de bioloog George John Romanes (1848-1894). Hij was de briljante zoon van een anglicaanse priester en tevens een overtuigd christen. Hij deed mee aan een van de grootste debatten van zijn tijd, over de vraag of natuurwetten konden wijken voor de kracht van het christelijk gebed. Romanes vond van wel en schreef er een opstel over, Christian Prayer and General Laws, waarvoor hij in 1874 een academische prijs ontving.

Dat jaar werd alles anders. Romanes verdiepte zich in de erfelijkheidsleer en correspondeerde met Darwin, aan wie hij een exemplaar van zijn gelauwerde opstel schonk. Op voorstel van Darwin en diens geestverwant Herbert Spencer werd Romanes aangenomen als lid van een vermaard wetenschappelijk gezelschap, de Fellowship of the Linnean Society. Gevleid door het contact met Darwin en onder de indruk van diens intellectuele statuur begon Romanes aan zijn geloof te twijfelen. Twee jaar later, in 1876, schreef hij onder het pseudoniem Physicus een openhartige beoordeling van het geloof in één God, A Candid Examination of Theism, waarin hij zijn eerdere geloof in een persoonlijke God op besliste wijze bestreed en verwierp.

Later kwam Romanes terug van zijn stellige afwijzing, na gesprekken met theologen uit Oxford en omdat religieuze aanleg zich uiteindelijk niet door logica verdringen liet. Hij wilde zijn wederkeer beschrijven in een boek dat A Candid Examination of Religion moest heten, onder het pseudoniem Metaphysicus. Maar voor hij het boek voltooien kon, overleed hij op 23 mei 1894. Zes dagen eerder had hij weer deelgenomen aan het Avondmaal. ,,Ik heb nu gezien dat het geloof intellectueel te rechtvaardigen is'', zei hij bij die gelegenheid. ,,Het is het christelijk geloof of het is niets.'' Een jaar na zijn dood verscheen het boek over zijn terugkeer naar het christendom, onder de titel Thoughts on Religion. Daarin erkende hij dat de evolutietheorie hem destijds het geloof ontnomen had.

Voor het originele artikel zie de onderstaande link:

http://www.nd.nl/artikelen/2009/februari/12/christen-darwinist-en-toen-weer-christen