Een dromerige dikzak, die soms kattenkwaad uithaalt om aandacht te trekken. Charles Darwin is ook bepaald niet het knapste jongetje van de klas, weten inwoners van Shrewsbury. Toch presenteert deze Engelse stad zich trots als de plek waar hij werd geboren. Alleen de woning waar de zuigeling is opgegroeid, wordt liever uit het zicht gehouden.

Vanuit het centrum is het een stief kwartiertje lopen naar The Mount, het landhuis dat Darwins vader in 1797 laat bouwen. Taxateurs van de belastingdienst houden er momenteel kantoor, maar een dame is zo vriendelijk het vertrek te tonen waar Charles Robert in de wieg werd gelegd. Op 12 februari 1809, de dag dat ook Abraham Lincoln zijn eerste schreeuw slaakt, maar dan in een schamele blokhut in Kentucky. Twee eeuwen later hebben beiden overigens nog iets gemeenschappelijks: Darwin prijkt op een Brits bankbiljet van 10 pond, de zestiende Amerikaanse president -de eerste met een baard- op een 5 dollarbiljet.

Eenmaal over de drempel wacht de bezoeker een grote ontnuchtering. In de voormalige kinderkamer op de eerste verdieping staat een groot, leeg bureau. Verder niets. Alleen het behang schijnt nog te zijn zoals het destijds was, maar daarmee zal het gastenboek geen juichende reacties scoren.

De woning moest destijds vooral de maatschappelijke status van Darwins vader benadrukken. Twintig jaar is Robert Darwin als hij in de huidige zusterstad van Zutphen een dokterspraktijk begint. Donald F. Harris, een plaatselijke historicus, probeert het fabeltje te ontkrachten dat het startkapitaal van de jongeman op dat moment slechts 20 pond bedraagt. „Robert had weliswaar het vooruitzicht op vaders nalatenschap, maar op het moment dat hij zich in Shrewsbury vestigde, was hij aangewezen op eigen middelen en prestaties. Gelukkig hadden zijn moeder en tante hem een kleine erfenis nagelaten.”

De arts had gestudeerd in Edinburgh én Leiden en haalde zijn bul op een verhandeling die deels door zijn vader Erasmus was geschreven. Dit dominante heerschap regelde vervolgens voor hem een praktijk in het schilderachtige marktstadje. Shrewsbury ligt slechts een dagreis (50 kilometer) van Etruria, waar schoonvader Wedgwood woonde en werkte, maar ver genoeg van de familie om zijn eigen boontjes te kunnen doppen.

In Shrewsbury zijn op dat moment nog twee artsen actief, maar Roberts reputatie stijgt tot grote hoogte als hij bij een patiënt wordt geroepen en als enige de juiste diagnose weet te stellen. Al snel verdient hij honderden ponden per jaar. Het huwelijk met Susannah Wedgwood verschaft hem bovendien het kapitaal om gehaaide en winstgevende investeringen te doen. „Hij had onmiskenbaar het talent van een slimme bankier”, vertelt Harris. „Op een gegeven moment verstrekte ”de Dokter” driekwart van de burgers van Shrewsbury een hypotheek. Maar arme patiënten konden rekenen op zijn steun én respect. Hadden ze medicijnen nodig, dan liet hij uitsluitend het flesje betalen, niet de inhoud.”

Stinkschuurtje
Voor een Nederlander die interesse toont in Darwins ouderlijk huis onderbreekt Rodney Scorgie graag zijn dagelijkse ommetje. Hij wenkt hem te volgen door de Hermitage Walk, een stil steegje. Daar waar een manshoge muur naadloos overgaat in een bakstenen schuurtje houdt de man halt. „Dit is een historische plek. Hier deden Charles en zijn vijf jaar oudere broer Erasmus als tieners scheikundige proefjes. In hun beleving was dit het mooiste laboratorium dat er bestond.”

De Darwin Trail, een splinternieuwe, door de Royal Mail gesponsorde wandelroute (brochure gratis verkrijgbaar bij de toeristenbureaus), zwijgt in alle talen over dit gebouwtje in de voormalige moestuin, waar de kleine Charles dagelijks met een gietertje de groenten moest besproeien. Een karweitje dat hij plichtsgetrouw uitvoert. Vader Robert Darwin houdt overigens tot zijn dood in 1848 stipt in een dagboek bij welke gewassen er worden geteeld, een gewoonte die dochter Susan voortzet tot haar overlijden in 1866. Nadat de erfgenamen het perceel uiteindelijk verkochten, bouwde een aannemer op het achterste deel een rij woningen. Scorgie kan de authenticiteit van het ”lab” niet bewijzen (er staat namelijk nog een schuurtje achter het huis), maar hij is zichtbaar blij dat een bulldozer het „monument” nog niet tegen de vlakte heeft geschoven.

Pa Darwin heeft geen problemen met wat de knapen in het gereedschapshok uitspoken. De kunst om allerlei stoffen in kommetjes te mengen en op de kolenkachel te verhitten hebben de twee afgekeken van Josiah Wedgwood, grootvader van moederszijde. De beroemde porseleinfabrikant heeft schik in hun amateuristische gefröbel en stuurt zijn kleinzonen enkele vuurvaste schalen en een industriële thermometer, die het duo in grote dank aanvaardt. ”Ras” en Charles spenderen bijna elke penny zakgeld aan hun dure liefhebberij. Geregeld zitten ze op zwart zaad en moet ook de ”koe worden gemolken”. Met andere woorden: vader mag de kas spekken. Zo komen de jongens een heel eind met ongeveer vijftig pond, in die tijd meer dan een jaarsalaris van een bediende. De broers kopen reageerbuisjes bij een glasblazer, laten plugkranen uit Londen komen en op hun werkbank stapelen de smeltkroezen, distilleerkolven, uitdampschalen en branders zich op.

Darwin zelf noemt in zijn autobiografie de chemische experimenten, die „soms tot laat in avond” plaatshebben, „het beste deel van mijn schoolopleiding.” Klasgenoten noemen hem ”Gas”, want uit het stinkschuurtje ontsnappen de meest vreemde dampen. Scorgie: „De buurt werd geregeld opgeschrikt door explosies.”

Charles kan zich in en rond The Mount goed vermaken. Hij vindt het heerlijk om te vissen in de rivier de Severn, die zich op slechts enkele meters van de woning in de zoveelste bocht wringt. De wormen die de hengelaar aan het haakje rijgt, zijn eerst zorgvuldig in zout water om zeep geholpen, waardoor hij „vermoedelijk minder vaak beet had.”

Geregeld snuffelt de jongen in vaders bibliotheek, want ”de Dokter” heeft een fijne neus voor de toentertijd modieuze natuurhistorie. Moeder houdt sierduiven, vermaard om hun „schoonheid, verscheidenheid en tamheid.” Zijn ouders zijn ook graag met plantjes bezig, zodat de serre een overdekt oerwoud lijkt.

Flink prijskaartje
Het exotische groen is verdwenen, zo ook de waardevolle bibliotheek. De huidige bestemming als kantoorruimte én de aftakeling van het gebouw is The Darwin Birthplace Society een doorn in het oog. Voorzitter Glen Lawes kraakt door de telefoon harde noten over de manier waarop met het cultureel erfgoed wordt omgesprongen. „Het is schandalig dat de overheid dit laat gebeuren! Dit huis had al lang een monument moeten zijn.”

De organisatie, die in 2003 door plaatselijke enthousiastelingen werd opgericht, wil het pand en het bijbehorende perceel liefst vandaag nog aankopen. „Darwins ouderlijk huis moet eerst ingrijpend worden gerestaureerd”, vertelt Lawes. „Daarna willen we er een bezoekerscentrum van maken, zodat het publiek kan ervaren hoe Charles zich vanaf zijn prille jaren ontwikkelde.”

Het schort echter aan één ding: geld, 4,5 miljoen euro om precies te zijn. „We hopen op enkele gulle geldschieters. Mogelijk dat dan ook de National Lottery met een substantiële donatie over de brug komt.”

Voorlopig mogen Darwinfans alleen een stukje de oprijlaan oplopen om foto’s te maken. Tenminste, als het hek openstaat.

Ondertussen doet Shrewsbury vanaf deze week uitbundig aan de Darwinfestiviteiten mee. Zo wordt op zijn geboortedag een megaverjaardagstaart met 200 kaarsjes aangesneden én de ”Quantum Leap” onthuld. Ook dit 12 meter hoge monument moest groot én opvallend zijn, vertelt Jon King, die de festiviteiten in de stad coördineert. „De uitbeelding moest op verschillende manieren kunnen worden opgevat.”

Dat laatste is het ontwerpersduo Colin Pearce en Ranbir Lal gelukt, want hun werkstuk is al vergeleken met dinosaurusbotten, een DNA-molecuul en de menselijke ruggengraat. Zelf wilden zij vooral Darwins belangrijkste interesse tijdens zijn vroege jaren in Shrewsbury en later als student in Edinburgh tot uitdrukking brengen. „Geologie was zijn grote liefhebberij. Hij trok er geregeld op uit om in gesteenten te hakken. Het materiaal dat wij gebruikten, is een heenwijzing naar de rotslagen die de bodem vormen van deze streek. In het graafschap Shropshire worden maar liefst tien van de twaalf perioden uit het geologisch tijdvak Fanerozoïcum gevonden. Bovendien symboliseert de sculptuur de ”grote doorbraak” die Darwins theorie teweegbracht.”

Voor de rest van dit artikel zie de onderstaande link:

http://www.refdag.nl/artikel/1390875/Darwins+wieg+is+weg.html