Onlangs kwam mij een artikel onder ogen waarin de gedachten van Friedrich Nietzsche (1844-1900) over opvoeding van kinderen op een heldere manier werden uiteengezet. Grofweg genomen stelde de Duitse filosoof: kinderen moeten in aanraking worden gebracht met wat het voorgeslacht heeft gezegd en gedaan. Toch moeten zij een eigen afweging maken met betrekking tot de vraag wat zij daarvan overnemen dan wel afwijzen. Nietzsche stelt dit niet zozeer vanuit de gedachte dat een kind volwassen wordt, waarbij hoort dat hij of zij een eigen keuze maakt. Er zit bij hem een gedachte achter, die heel ingrijpend is en verregaande gevolgen heeft. Nietzsche poneert: er is eenvoudigweg geen waarheid. Spreken, dingen overbrengen, berust altijd op een leugen. Er is geen overeenkomst tussen onze voorstelling van de werkelijkheid en de werkelijkheid zelf. Er is geen objectieve waarheid. Spreken is daarom altijd manipuleren.

Als we dit zo neerschrijven, zitten we midden in de gedachtegang van de stroming die vandaag de dag postmodernisme wordt genoemd. Het postmoderne denken heeft, bij alle diversiteit die het eigen is, van Nietzsche overgenomen dat er geen objectieve waarheid bestaat en dat spreken altijd een vorm van machtsuitoefening is. Vandaar dat veel postmoderne filosofen de taal en het taalgebruik van mensen tot op de kern proberen te analyseren. Taal is een soort spel waarbinnen je de gedachtengang van een ander probeert te beïnvloeden. Omdat er geen waarheid is die achter de taal schuilgaat, wordt spreken niet meer gezien als ”overtuigen” (Pascal sprak over „de kunst van het overtuigen”) maar geherdefinieerd als ”manipuleren”.